امروز : شنبه ۲۴ آذر ۱۳۹۷ برابر است با Saturday 15 December 2018 | درباره ما | تماس با ما

سایت اخبار استان قزوین | اخبار قزوین

سایت اخبار استان قزوین | اخبار قزوین

سایت اخبار استان قزوین | اخبار قزوین

سایت اخبار استان قزوین | اخبار قزوین

سایت اخبار استان قزوین | اخبار قزوین

سایت اخبار استان قزوین | اخبار قزوین

انتخابات | انتخابات قزوین | سایت انتخابات قزوین | اخبار انتخابات شورا قزوین

استانداری قزوین | سایت استانداری قزوین

اخبار بوئین زهرا

اخبار قزوین

خبر قزوین

دانشگاه آزاد بوئین زهرا

شبکه اجتماعی

کلوپ

وبلاگ

  • تاریخ انتشار خبر : جمعه ۲۹ اسفند ۱۳۹۳ ۱۱:۰۶:۴۰ | کد خبر : 28259
  • تاک پرس گزارش می دهد:
    نوروز جشن ملي ايران و تات زبانان ،جشن تجديد پيمان دوستي ،صميميت و زدودن غبار كينه و دشمني است در اين ايام عواطف عميق تات ها را رنگي سبز و تازه زده مي شود . نوروز راكه قرن ها ست در هر فراز و نشيب در حد توان با شكوه در خور توجه برگزار مي شده مغتنم شمرده اند و بين تات ها جشن تجديد ميثاق صميميت و جشن مهر وآشتي است.

    به گزارش تاک پرس،نوروز یکی از شادیهای هزاران ساله و گرامی ترین جشن همبستگی قومی و ملی ایران ، علل الخصوص برگزاری آن نمایان گر اصالت ،هویت ،جاودانگی و نشانه ای از جلوه های روح ملت تات زبان تاکستان است.خردمندی و دانایی قوم تات در وفاداری نسبت به سنن و مواریث ملی شان به وضوح مشاهده می شود .

    تات ها ایام نوروز را مقدس می دانند و تقدس این ایام و احترام به آن و تجلیل از این ایام به حدی برای تات زبانان گرامی و درخور توجه است که تات زبانان تاکستان در پاییز هر سال که محصولاتشان را جمع آوری می کردند ضمن تدارک لباس و غذا و غیره سهم نوروز را اول جدا می کردند به طوری که حتما خودشان را پایبند به رسومات نوروز می دانستند و حتی از لباس خود می زدند یا اینکه برای خوردن پلوی عید دیگ یا شیئی را گرو می گذاشتند تا اینکه نسبت به بجای آوردن رسوم قصوری از خود نشان نداد باشند .در نوروز تمام کینه و کدورت ها رخت بر می بستند و دوران صلح ،صفا ،صمیمیت و آشتی بود.

    نوروز4

    نوروز بزرگترین جشن ملی ایرانیان است.جشن رستاخیز طبیعت و تجدید زندگی است.جشن حرکت ،جنبش، تکاپو و کار است.جشن طبیعت است، عید نوروز و گرامی بودن آن نزد ایرانیان بسیار قدیم و کهن می باشد.

    ابوریحان بیرونی که نوشته هایش در زمینه ی نوروز غنی ترین و معتبرترین آثار مکتوب است، می گوید: «نخستین روز است از فروردین و ازاین جهت روز نو نام کردند که پیشانی سال نو است.»5

    لغت پهلوی کلمه ی نوروز نگ روز(Nogruz) است.در لغت نامه دهخدا آمده است که خدای تعالی در این روز (نوروز) عالم را آفرید و هر هفت کوکب در اوج تدویر بودند و اوجات همه در نقطه اول حمل بودند.

    مهرداد بهار در کتاب «اساطیر ایرانی » بر آن است که می توان این جشن را به روزگار انی منسوب داشت که اقوام ایرانی و هند خورشید را ایزدی بزرگ می شمردند.

    همه متون کهن نوروز را به جمشید نسبت داده اند ،علتش محبوبیت چهره و شخصیت جمشید است که تنها جلوه ی اسطوره اش برای ما بازمانده .

    گروهی از اندیشمندان برآنندکه نوروز نمادی از یکتا پرستی ایرانیان است زیرا به گفته برخی از خاور شناسان ایرانیانی که اززمان فرمانروایی تهمورث ستاره پرست بوده اند در عهد جمشید مزدا پرست شده اند.

    جشن نوروز یکی از جشن های کهن ایرانی است البته این بدان معنا نیست که نوروز خاص ایرانی ها است و دیگر

    اقوام چنین جشنی نداشته اند ، می دانیم که جشن سال نو در مصر،بین النهرین ،هند،تاجیکستان ،افغانستان و ممالک دیگر برگزار می شد.اما ایرانی ها شاید جزء اقوام معدودی اند که این جشن را به شیوه ی خاص خود هر ساله بر گزار کرده اند و تاکنون زنده نگاه داشته اند.

    پس از اسلام هم با گذاشتن قرآن و کتاب آسمانی بر سر سفره های نوروزی به قداست آن افزودند تا این سنت را هر چه پر بارتر حفظ کنند.

    نوروز1

    اما مردم تاکستان از جمله وفاداران میراث باستانی ایران عزیز هستند وبا برخورداری از فرهنگی والا یکی از قدیمی ترین سنن مناسک و آداب و رسوم را به شیوه سنتی حفظ نموده اند .فرهنگ این منطقه میراث ریشه دار و گسترده ای است که با پیشینه ی چند هزار ساله بر تارک فرهنگ ایران کهن می درخشد. آزاد مردان بزرگ و دلاوری در این سرزمین زندگی کرده اند و در احیای سنت ها ،مواریث قومی وملی خویش کوشا بوده اند.دراین مقوله که جنبه تحقیق میدانی دارد سعی و همت ما بر آن بوده که با کنکاش پیرامون گوشه ای ازآداب و رسومی که مربوط به آیین های نوروزی در بین تات زبانان تاکستان است واز اذهان و یادها فراموش شده یا خواهد شد را معرفی می نمایم، در این راستا بود که در رگهای دود زده ،مسدود و پیر شهر با تعدادی از فضلای شهر به مصاحبه و گفتگو نشستم و حاصل آن مصاحبه و گفتگو ،تحقیق ذیل است که ارائه می گردد.

    معمولا مجموعه ی آیین های نوروزی تات های تاکستان از چها رشنبه سوری آغاز می گردد وبا آیین سیزده بدر نوروز پایان می پذیرد.اما در تاکستان این آیین در ده یا پانزده روز مانده به نوروز با ترانه های پیش قراولان نوروز (نوروز نامه خوان ها) که به « نوروز نو سال» معروف اندشروع می شود.

    نوروز نامه خوان ها و نوروز نامه خوانی

    نوروز نامه خوانها اکثرا اهل شمال یا طالقان بودند و چند روز مانده به چهار شنبه سوری می آمدند و ترانه های نوروزی می خواندند وبه عنوان یادآوری کننده نوروز و نوروز نوسال معروف بودند .اینها در به در می رفتند و ترانه های نوروز ی می خواندند نوروز نوسال خوانان دو نفر بودند و کیسه ای به گردنشان آویزان می کردند و شعر ها و ترانه هایی برای آمدن سال نو می خواندند ، از جمله اشعار و ترانه های معروف آنها این ابیات ذیل می باشد:

    « نوروز نوسال باشد مبارک شما را امسال باشد مبارک»6

    «نوروزِ نوسال بومی پٌشت بَر عید خو ماجه ترونه اَز وَر»

    «خوشه رون خوآندی یه خبر اَ نو مش موگو سرخه پنج قرون »

    آی وارون وارون اَمونه بوار گندم جارون »

    هر خانواده ای نیز به فرا خور وسعش به نوروز نامه خوان ها هدیه ای می دادند هدیه ها یا نقدی از قبیل پول ویا غیر نقدی از قبیل قند ، چای ،کشمش وبادام بودند.

     

    مقدمات نوروز

    برای جشن نوروز از اسفند ماه هر سال مقدماتی فراهم می شود تا به مرور برای روز عید تمام کارها آماده باشد بعضی از مقدمات نوروز بدین شرح است :

    1- از چند روز پیش از عید جنب و جوشی جدی و تدارکاتی حساب شده در خانه ها بوجود می آید . خانه ها را زنهای تاکستانی تمیز و نظیف می کنند . در خانه ها باید تمام وسایل گردگیری ، پاک و تمیز شود . ظرفهای مسی را به رویگر می دهند و به اصطلاح « سفید » می کنند . ظروف غیره مسی را هم باید حتماً برای عید سشتشوی مجدد داد تمام فرش های خانه را زنها از قالی ، قالیچه، گلیم ، نمد و غیره را در منزل یا خارج از منزل کنار موتور خانه های آب که در سطح شهر وجود دارند می شویند. لحاف و تشک را می شکافند رویه و آستر آنها را می شویند پشم آنها را تجدید می کنند . یا دوباره می شویند و به حلاجی می دهند حیاط و اتاق ها را تا جایی که برایشان مقدور است تمیز می کنند و بدین صورت که ابتدا گل سفت را با کاه مخلوط می کنند و به وسیله آن چاله چوله های دیوار خانه های اندرونی و بیرونی را می پوشانند و دیگر اینکه خاک رُس را داخل آب له می کردند و به صورت گل آلود می شد و کاه نرم را که از قبل غربیل شده بود به آن اضافه می کردند و به وسیله ی پارچه ای به نام «لیته» Liteh با آن آغشته می کردند و به دیوارها می مالیدند که آثار خرابی خانه را از بین ببرد گل سفت همراه کاه را «سیم گیل» Simgil و گل آغشته به خاک رُس با کاه نرم را «لاویّه» Laviyh می نامیدند و یا اینکه از گچ و خاک رُس دوغابی درست می کردند و یک متر بالاتر اصطلاحاً «لاویّه» را از این دوغاب گچ و خاک رس سفید می کردند و اصطلاحاً به آن «ایسبیه لاویّه» Esbiyh Laviyh می گفتند و به اصطلاح فارسها خانه سفید کنی می کردند . تا آثار دود و کثافت کرسی زمستان برطرف شود و آنچنان که سال نو می شود حیاط اندرون و بیرونی هم یک لباس نو بپوشند .

    2- از چند روز قبل زا عید آجیل معمولی تاکستانی ها که مخلوطی از کشمش ، مغز بادام ، مغز هسته زردآلو ، نخود و نقل بود تهیه می شد .

    3- شیرینی های عید غالباً نان ولی عهدی ، زنجفیلی و غیره بود اما تات ها چند روز قبل از اینکه نوروز فرا رسد نان های شیرین محلی بخصوصی برای ایام عید تدارک می دیدند یکی نان شیرینی بنام « شیرینه گیردیِهِ» Sirineh girdiyh که شبیه شیرمال است و مخلوطی از دوشاب انگور ، شیر‌،آرد ، آب ، زردچوبه و جوش شیرین که روی آن را با زرده تخم مرغ و شیر تزیین و رنگ می کردند و در تنور طبخ می شد . هم چنین نوعی نان شیرین کلوچه ای مانند بنام «اَگِردَک» Agerdak بود که مخلوطی از همان نان شیرمال فوق است به اضافه ی اینکه آن را با روغن طبخ می کردند و بسیار لذیذ و خوشمزه می باشد و هم چنین نوعی نان قندی به نام «قاق» از شهر می خریدند .

    4- از دو هفته به عید تهیه سبزه ی عید را می بینند ، یعنی مقداری گندم ، عدس ، ماش یا تره تیزک سبز می کنند در تهیه ی سبزه ی عید بعضی ها تفنن زیادی به خرج می دهند و سلیقه های بخصوصی دارند .

    5- یکی دیگر از مقدمات نوروز تهیه تخم مرغ رنگی و آب پز شده است . تخم مرغ را با ادویه های رنگی یا پوست پیاز و یا پوست انار و … رنگی می کنند و به رنگهای گوناگون در می آورند و برای دادن عیدی یا گذاشتن بر سر سفره عید آماده می کنند .

    نوروز2

    مراسم هنگام تحویل سال

    1- حدود یک ساعت قبل از موقع تحویل سال ، اگر تحویل سال ، در نیمه شب باشد معمولاً شب عید سفره ی عید را می چینند ، در سفره ی عید در حال حاضر هفت سین شهرستانی ها که در تمام ایران رایج هست به انتخاب هفت چیز که اول آنها «س» است ( یعنی با حرف «س» آغاز می شوند . ) باید بر سر سفره چیده شود مانند : سبزه ، سرکه ، سمنو، سیب، سنجد ، سیر و سکه . حتماً باید قرآن ، گلاب ، آینه ، تخم مرغ و ماهی قرمز در سفره باشد . در تاکستان از منه ی قدیم بر سر سفره فقط قرآن ، سبزه ، شیرینی «گیردیه» ،«اَگِردَک» ، آینه ، گلاب و آجیل معروف تاکستانی ها به اضافه ی تخم مرغ رنگ کرده ، «قیسی» ( زردآلوی خشک شده )، انجیر و غیره رویت می شد اما اقلامی که بر سر سفره ی عید دیده می شود هر کدام فلسفه ای دارند، قرآن بر سر سفره به خاطر عامل مذهب است معمولاً هنگام تحویل سال چند آیه ای تلاوت می کنند . آینه را به عنوان روشنایی به فال نیک می گیرند به علاوه بعد از خواندن و یا دیدن قرآن ، در آینه نگاه می کنند . چون بعضی تصور می کنند که دیدن روی برخی از مردم در اول سال خوب نیست و به اصطلاح شگون ندارد و اگر اول سال ، اول ماه و اول صبح چشم انسان بر روی اشخاص نحس بیافتد به آنان در طی سال ، ماه و روز خوش نمی گذرد و هر کدام از هفت سین فلسفه ای دارد که مجال آن نیست .

    2- یکی دیگر از مطالبی که مربو.ط به تحویل سال است عقیده ی به منسوب بودن آن سال به حیوانی است که آن سال به اسم آن حیوان می گردد به عبارتی می گویند سال بر فلان حیوان می گردد نام دوازده جانور که عقیده دارند عبارتند از : موش ، گاو ، پلنگ ، خرگوش ، نهنگ ، مار ، اسب ، گوسفند ، میمون ، مرغ ، سگ و خوک .

    مردم تات عقیده دارند هر سال که روی حیوانی که می گردد در آن سال خوی آن جانور در زندگی عمومی اثر دارد ، تصور مردم این است که سال موش ، پلنگ ، خرگوش ، نهنگ ، مار ، میمون ، و خوک خوب نیست و در آن سال خصوصیات مشابه با خوی آن جانوران در مردم ظاهر خواهد شد ولی سال گاو، اسب ، گوسفند ، مرغ و سگ خوب است مثلاً می پندارندکه سال مار مردم از سختی زندگی مانند مار پوست می اندازند و حال آنکه در سال گاو و گوسفند فراوانی و وفور نعمت و امنیت بر قرار است .

    3- از مسایل مهم به تحویل سال این است که اهل خانه ی تات سعی می کنند که همه با هم بر سر سفره ی تحویل سال حاضر بشوند .

    4- همین طور سعی می کنند کینه ها و اختلافات را بر طرف کنند و روز عید همه با شادی ، خوشحالی و روی خوش به هم برسند و با خوش رویی از یک دیگر پذیرایی کنند ، اگر در خانواده ای بین افراد خانواده کینه و کدورتی باشد به پیشنهاد و وساطت بزرگان خاندان رفع می شود .

    مراسم شب عید نوروز

    1- تمام مردم باید در این شب قیمه پلو ، ماهی پلو با سبزی قورمه ، یا مرغ و پلو بخورند و پلو خوردن شب عید ما تات ها ضرب المثل است . گاهی هم مردان خیّر تات وسیله ی پلوی شب عید افراد فقیر یا همسایه را فراهم می کردند و بدون ریا و تظاهر به خانه ی آنها می فرستادند .

    2- اگر کسی نامزد کرده است باید شب عید از طرف خانواده اش برای نامزد (عروس) در مجموعه ی مسی بزرگی که به اصطلاح «تفت» Taft نامیده می شود پلوی شب عید آنها را بفرستد این شام که شب عیدی معروف است معمولاً یک بشقاب پلو، میوه جات ، کشمش، شیرینی ،بادام ، لباس ،حنا ،صابون ،تخم مرغ ، نقل ، چارقد ، چادر ، کفش ، جوراب ، شانه ، آینه ، طلا و زیور و غیره در چند مجموعه ی مسی «تفت» که سرش را با پارچه ای می کشیدند می بردندو هرچه این مجموعه مسی بزرگ «تفت » و عیدی عروس را دیرتر می بردند برای ابهت عروس بهتر بود و بعد صاحب خانه موظف بود برای آورندگان عیدی و پلوی عروس سفره ی شام بیندازد و این رسم را می بایست حتماً بجای آورند در قبال به آورندگان عیدی و پلوی عروس نیز عیدی از قبیل جوراب و غیره می دادند .

    3- در سال اول زناشویی و گاهی تا چندین سال در شب عید پدر و مادر عروس برای داماد شب عید عیدی هدیه می فرستادند اما این شب عیدیها دیگر عوض ندارد و به اصطلاح دیگر « جایی ندارد » یعنی چیزی به جای آن به خانواده عروس بر نمی گردد .

    4- شب عید را اهل خانه با سرور و نشاطی وافر به سر می کردند و وسایل فردا را آماده می ساختند به طوری که ممکن بود در این شب دیر نیز بخوابند .

    5- یکی از مراسم عید نوروز حنابستن و آرایش زنان است . البته این شیوه ویژه نیم قرن پیش بوده و اکنون به آرایشگاههای مجهززنانه مراجعه می کنند ولی در سابق حمام رفتن و حنا بستن حتماً انجام می گرفت خاصه در مورد تازه عروسها .

    زنان نیز به حمام می رفتند تا آثار خانه تکانی و تدارکاتی که برای عید دیده بودند اثر آنها را زایل کنند و باطن و روح پاک و جامه ی تمیز و نو به پیش واز عید بروند .

    6- تات زبانان دو روز پس از چهارشنبه سوری یعنی در شب جمعه آخر سال و آخرین روز سال و یا در روز عید بنابر یک رسم قدیمی با مراسم فاتحه خوانی بر مزار درگذشتگان و زیارت اهل قبور می روند و فاتحه ای می خوانند و خیراتی می دهند .

    نوروز3

    مراسم روز عید

    1- در روز عید هیچ کس به دنبال کار نمی رود از قدیم الایام این روز تعطیل ملی و عمومی بوده است با روشن شدن هوا و قبل از طلوع آفتاب مراسم نوروزی آغاز می گردد . قبل از طلوع در خانه های تات ها باز است و جلوی در آب و جارو شده آماده پذیرایی است‌، شروع مراسم عید بیشتر از طرف بچه ها است .

    2- دید و بازدیدها از صبح روز عید آغاز می شود بچه ها ( پسرها و دخترهای خردسال) با لباس نو برای گرفتن عیدی می روند و به خانه های بزرگان می روند و به بانو و یا پدر خانه سلام می دهند و روی آنها را می بوسند و بعد از خوردن آجیل و شیرینی عیدی را که شامل حال پول یا تخم مرغ و … است می گیرند و تا ظهر معمولاً به تمام خانه های فامیل می روند .

    بچه ها از لحاظ عیدی گرفتند دو دسته اند : بعضی اینکه زندگی مرفه ای دارند فقط به خانه بستگان و نزدیکانشان می روند و از بزرگترها عیدی می گیرند و عده بسیاری که از خانواده فقیر هستند سعی می کنند به تمام خانه ها بروند و از آنها عیدی بگیرند ولو اینکه عیدی ناچیز باشد . غیر از عیدی گرفتن بچه ها مراسم دید و بازدید عید از این قرار است که : کوچکترهای خانواده به ترتیب از بزرگترها دیدن می کردند و رسم بر این بود که به دیدار بزرگتران خاندان از نظر سن و شخصیت بروند و روی آنها را می بوسیدند بزرگترها نیز روی آنها را می بوسیدند و بعد از صرف شیرینی و آجیل عیدی می گرفتند عیدی بزرگترها جوراب و یا گاهاً پول می باشد .

    به همین ترتیب عمل می کردند تا نوبت به دیدن بزرگ خاندان که معمولاً پدر بزرگ یا مسن ترین فرد خاندان بوده برسند در آنجا همه پذیرایی می شوند همه عیدی می گرفتند سپس افراد بزرگتر خاندان برای دیدن بزرگتران خاندان دیگر محل و کدخدا و ریش سفیدان می رفتند طوری برنامه را انجام می دادند که از تمام کسانی که لازم می دانند در نوروز ( روز اول عید ) دیدن شده باشد . دیدار در این روز تمام می شود ولی بازدیدها تا 13 نوروز وقت دارد . جملات تبریک با اختلاف مورد عبارتند است از : عَیدی مُبارک Aydi mobarak ، نُو سالی مُبارک Nosali mobarak ، صَد بی یَن سالُون بَرسی Sad biyan salon barasi در جواب عید شما مبارک ، تِیِده همچنین Taydeh hamcenin ، پِیر مارِ وِی Payr marivi .

    3- اگر ایام عید مصادف با سوگواریهای مهم مذهبی باشد بجای تبریک گفتن صلوات می فرستند یا مثلاً « لعنت بر یزید » در مورد روز عاشورا در ماه محرم و یا « لعنت بر ابن ملجم » در باره قتل حضرت امیر (ع) در ماه رمضان و اگر در ماه رمضان اتفاق افتد معمولاً دید و بازدید ها صورت می گیرد و یا برای افطار دعوت می شوند و دید بازدیدها صورت می پذیرد .

    4- در روز عید نباید اوقات تلخی کرد و عصبانی شد و نیز نباید هیچ گدا وسائلی را محروم از در خانه رد کرد .

    5- عید کسانی که عزادار بوده و در ضمن سال یکی را از دست داده اند:کسانی که یکی از بستگان و عزیزان خودرا از دست داده اند عید نمی گیرند ، یعنی زنان حنا نمی بندند و مردان هم سر و صورت خود را کوتاه نمی کنند سفره انداخته نمی شود و فقط خرما می گذارند و سبزه ، قرآن و آینه نیز می گذارند . البته دوستان و بستگان به دیدار آنها می روند و از دیدار کنندگان با شربت ، چای ، خرما و میوه پذیرایی می شود . اما محاسن و نیکی های این رسم به یاد ماندنی این است که مردم دسته دسته به خانه مصیبت زدگان می روند تا آنها فارق از غم سنگین عزیزی که در طول سال از دست داده اند ، زندگی تازه ای را آغاز کنند. این آیین کهن مردم تات از لحاظ روانشناسی و جامعه شناسی از ارزشهای بسیار بالایی برخوردار است زیرا آنان را از حزن و اندوه بیرون می آورد بسیاری از آیین های ما تات زبانان نیز با گرامی داشت شادی ها و دوری گزینی از حزن و اندوه همراه است .

    شال

    رسم شال اندازی ( لوکه ویجینه)

    در شب عید داماد شالی را که از پشم گوسفند بافته می شد و طول تقریبی آن به سه متر یا بیشتر می رسید به کمر بسته به بام خانواده ی عروس ـ آن زمان بام خانه ها گنبدی بوده و بالای گنبد سوراخی جهت تهویه هوا گذاشته بودند . ـ می رفت و شال را از سوراخ بام به درون خانه آویزان می کرد در این موقع مشاجرات لفظی که بیشتر جنبه ی شوخی داشت وغرض از آن کشف هویت شال انداز بود درمی گرفت . شرط بر این بود که به هیچ وجه نام آویزان کننده شال نباید فاش گردد چون کشمکش بین آویزان کننده ی شال و افراد خانه به زورآزمایی منجر می شد بسا اتفاق می افتاد که شال از دست آویزان کننده رها شود به درون خانه می افتاد و شال انداز بدون نتیجه و دست آوردی برمی گشت هرگاه این عمل صورت می گرفت یعنی آویزان کننده شال فایق می آمد و شال در دستش باقی می ماند ساکنین خانه هدایایی که به تناسب استطاعت متناسب بود در شال بسته و به بالا می فرستادند به تاتی به این رسم « لوکه ویجینه» می گویند .

    گردآورنده : روح اله طاهرخانی تاکستانی

    انتهای متن/1007/9110

    برای دریافت مهمترین اخبار عضو کانال تاک پرس در تلگرام شوید.
  • برچسب ها :
  • نظرات کاربران در "نوروز در فرهنگ تاتی"

    نظرات